Ριζικές αλλαγές φέρνει νομοσχέδιο της ΝΔ: Τι αλλάζει για δήμους και περιφέρειες με το Νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Οι ενστάσεις, τα ανοιχτά ζητήματα και η συζήτηση στη Βέροια

Η δημόσια διαβούλευση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που βρίσκεται σε εξέλιξη έως τις 4 Ιουνίου, βρέθηκε στο επίκεντρο και της συζήτησης στο Δημοτικό Συμβούλιο Βέροιας, το μεσημέρι της Τετάρτης 27 Μαΐου 2026. 

Ο δήμαρχος Βέροιας Κώστας Βοργιαζίδης αναγνώρισε τη σημασία της συγκέντρωσης της διάσπαρτης νομοθεσίας σε ένα ενιαίο κείμενο, εξέφρασε όμως επιφυλάξεις για την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές και για το περιεχόμενο του άρθρου 730, το οποίο έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε μεγάλο μέρος του αυτοδιοικητικού κόσμου.

Η συζήτηση στη Βέροια αποτυπώνει σε μεγάλο βαθμό τον ευρύτερο διάλογο που έχει ανοίξει σε όλη τη χώρα γύρω από το νέο θεσμικό πλαίσιο που προωθεί το Υπουργείο Εσωτερικών. Ένα νομοθέτημα που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, φιλοδοξεί να αποτελέσει το νέο ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας δήμων και περιφερειών, συγκεντρώνοντας σε ένα κείμενο σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις οι οποίες θεσπίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες.

Αν και η ανάγκη κωδικοποίησης της νομοθεσίας αναγνωρίζεται σχεδόν καθολικά, η συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στο κατά πόσο ο νέος Κώδικας συνιστά ένα ουσιαστικό βήμα προς την αποκέντρωση ή αν περιορίζεται κυρίως στην αναδιοργάνωση του υφιστάμενου συστήματος.

Οι βασικές αλλαγές

Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ενιαίο θεσμικό πλαίσιο το σύνολο σχεδόν των ζητημάτων που αφορούν τη λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μεταξύ των σημαντικότερων προβλέψεων περιλαμβάνονται:

• η ενοποίηση της νομοθεσίας που διέπει δήμους και περιφέρειες, 

• η αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους, περιφερειών και δήμων, 

• η ενίσχυση ψηφιακών υπηρεσιών και διαδικασιών, 

• η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική συμμετοχή, 

• η αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, 

• η αναδιοργάνωση του συστήματος ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ, 

• η αλλαγή του εκλογικού συστήματος για την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών. 

Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, οι αλλαγές αποσκοπούν στη μείωση της γραφειοκρατίας, στην επιτάχυνση των διαδικασιών, στην ενίσχυση της διαφάνειας και στη δημιουργία ενός πιο λειτουργικού διοικητικού περιβάλλοντος για την αυτοδιοίκηση. Είναι όμως έτσι;

Η κατάργηση του β’ γύρου στο επίκεντρο της συζήτησης

Η διάταξη που συγκεντρώνει τις περισσότερες συζητήσεις αφορά την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές.

Το νέο σύστημα προβλέπει την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών από την πρώτη Κυριακή μέσω μηχανισμού εναλλακτικής ψήφου. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται το κόστος της εκλογικής διαδικασίας, αντιμετωπίζεται η χαμηλή συμμετοχή που παρατηρείται συχνά στον δεύτερο γύρο και επιταχύνεται η ανάδειξη των νέων διοικήσεων.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, ωστόσο, έχει προκαλέσει επιφυλάξεις σε τμήμα του αυτοδιοικητικού κόσμου και της αντιπολίτευσης, με το επιχείρημα ότι ο δεύτερος γύρος λειτουργούσε ως διαδικασία ευρύτερης πολιτικής και κοινωνικής νομιμοποίησης των εκλεγμένων αρχών.

Στο Δημοτικό Συμβούλιο Βέροιας, ο Κώστας Βοργιαζίδης υποστήριξε ότι η αλλαγή αυτή δεν αποτελούσε βασική προτεραιότητα για την αυτοδιοίκηση, εκφράζοντας την άποψη ότι η μειωμένη συμμετοχή θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με άλλες λύσεις, όπως η αξιοποίηση ηλεκτρονικών διαδικασιών ψηφοφορίας.

Θετική συνολικά, αλλά με επιμέρους επιφυλάξεις, ήταν η προσέγγιση του επικεφαλής της παράταξης «Ισχυρός Δήμος» Κώστα Παλουκίδη, ενώ ο επικεφαλής της παράταξης «Νέα Εποχή – αλλάΖΟΥΜΕ» Θεόφιλος Κορωνάς πρότεινε τη διεξαγωγή ειδικής συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου για την αναλυτική εξέταση των προβλέψεων του σχεδίου.

Το άρθρο 730 και οι αντιδράσεις

Ένα ακόμη σημείο που συγκεντρώνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι το άρθρο 730.

Η διάταξη αφορά δικαστικές υποθέσεις εργαζομένων στους ΟΤΑ που σχετίζονται με τον προσδιορισμό ή τη μετατροπή της εργασιακής τους σχέσης και προβλέπει την υποχρεωτική συμμετοχή του Υπουργείου Εσωτερικών και του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στις σχετικές δίκες.

Σύμφωνα με το σχέδιο, τα δύο υπουργεία θα έχουν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν αυτοτελώς στη διαδικασία και να προβάλλουν δικούς τους νομικούς ισχυρισμούς.

Υποστηρικτές της ρύθμισης θεωρούν ότι διασφαλίζεται ενιαία αντιμετώπιση υποθέσεων με δημοσιονομικές συνέπειες. Αντίθετα, αρκετοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες εκτιμούν ότι η διάταξη αυξάνει τον βαθμό παρέμβασης της κεντρικής διοίκησης σε ζητήματα που αφορούν άμεσα τη λειτουργία των ΟΤΑ.

Ο δήμαρχος Βέροιας χαρακτήρισε το άρθρο μία από τις πιο αμφιλεγόμενες διατάξεις του σχεδίου, σημειώνοντας ότι έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στον αυτοδιοικητικό χώρο.

Η στάση των αυτοδιοικητικών φορέων

Στους κόλπους της αυτοδιοίκησης επικρατεί ένα μεικτό κλίμα, στο οποίο συνυπάρχουν θετικές αναφορές για την κωδικοποίηση της νομοθεσίας και προβληματισμοί για επιμέρους επιλογές του σχεδίου.

Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, έχει επισημάνει ότι η δημιουργία ενός ενιαίου Κώδικα αποτελεί διαχρονικό αίτημα της αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, η ΚΕΔΕ επαναφέρει σταθερά ζητήματα όπως η οικονομική αυτοτέλεια των δήμων, η κάλυψη των ελλείψεων προσωπικού και η αντιστοίχιση αρμοδιοτήτων και πόρων.

Αντίστοιχες επισημάνσεις έχουν διατυπωθεί και από την ΕΝΠΕ, η οποία ζητά σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των επιπέδων διοίκησης και ισχυρότερο ρόλο των περιφερειών στον αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Παράλληλα, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας έχει εκφράσει επιφυλάξεις για το νέο εκλογικό σύστημα, υποστηρίζοντας ότι η ουσιαστική μεταρρύθμιση της αυτοδιοίκησης προϋποθέτει μεγαλύτερη αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρων.

Οι πολιτικές τοποθετήσεις - αντιδράσεις

Μεταξύ των κομμάτων που έχουν ήδη τοποθετηθεί δημόσια για το σχέδιο είναι το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής και το ΚΚΕ.

Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι ο νέος Κώδικας δεν αντιμετωπίζει επαρκώς το ζήτημα της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ και διατηρεί βασικά χαρακτηριστικά συγκεντρωτικής διοίκησης. Παράλληλα, εκφράζει διαφωνίες τόσο για την κατάργηση του δεύτερου γύρου όσο και για το περιεχόμενο του άρθρου 730.

Από την πλευρά του, το ΚΚΕ και οι παρατάξεις της «Λαϊκής Συσπείρωσης» απορρίπτουν συνολικά το σχέδιο, υποστηρίζοντας ότι δεν δίνει λύσεις στα ζητήματα υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης των δήμων και των περιφερειών και ότι διατηρεί ισχυρούς μηχανισμούς κρατικού ελέγχου.

Παρά τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, πολλές από τις κριτικές που διατυπώνονται συγκλίνουν στο ερώτημα κατά πόσο η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από πραγματική μεταφορά πόρων και αρμοδιοτήτων προς την αυτοδιοίκηση.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, μιλώντας σε ημερίδα της ΚΕΔΕ με θέμα «Αναθεώρηση του Συντάγματος – Προκλήσεις και Προοπτικές για την Τοπική Αυτοδιοίκηση», ανέφερε: «Ειδικά για τις εργασιακές διαφορές που μπορεί να οδηγήσουν στη μετατροπή συμβάσεων έργου ή συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου σε αορίστου, προβλέπεται ότι στην περίπτωση αυτή επί ποινή σωρείας απαράδεκτων δικονομικών, ο Δήμος πρέπει οπωσδήποτε να προσεπικαλέσει τους δύο αρμόδιους των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών. Άρα δεν εμπιστεύεται ο νομοθέτης τον Δήμο ως διάδικο σε μια παρόμοια υπόθεση για να λύσει ποιο θέμα;».

Στην ίδια ημερίδα, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος αναφέρθηκε στο νέο εκλογικό σύστημα για τους ΟΤΑ με επικριτικό τρόπο, καθώς είπε ότι «δεν μπορεί να θεσπίζονται εκλογικά συστήματα τα οποία ρέπουν προς να κατοχυρώσουν στην εκάστοτε κυβέρνηση την πλειοψηφία των Δήμων ή την πλειοψηφία των Περιφερειών, γιατί το έχω παρατηρήσει και αυτό. Είναι αδιανόητο να δημιουργούνται τέτοιου είδους εκλογικά συστήματα».

Τι σημαίνουν οι αλλαγές στον Κώδικα

Για δήμους της περιφέρειας, όπως η Βέροια, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ζητήματα όπως η επάρκεια προσωπικού, η χρηματοδότηση υπηρεσιών και έργων, αλλά και η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών.

Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον των αιρετών δεν περιορίζεται στις αλλαγές του εκλογικού συστήματος ή στις θεσμικές προβλέψεις του νέου Κώδικα, αλλά επεκτείνεται κυρίως στο αν το νέο πλαίσιο θα προσφέρει περισσότερα εργαλεία, πόρους και δυνατότητες παρέμβασης στις τοπικές κοινωνίες.

Η επόμενη μέρα

Μέχρι τις 4 Ιουνίου δήμοι, περιφέρειες, θεσμικοί φορείς, συλλογικά όργανα και πολίτες μπορούν να καταθέσουν τις παρατηρήσεις τους στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης. Το κατά πόσο οι ενστάσεις που διατυπώνονται σήμερα θα ενσωματωθούν στην τελική μορφή του νομοσχεδίου θα φανεί όταν αυτό πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή. 

Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια νομοθετική πρωτοβουλία που αναμένεται να επηρεάσει τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης τα επόμενα χρόνια και να καθορίσει τη σχέση μεταξύ κεντρικού κράτους, περιφερειών και δήμων σε μια περίοδο κατά την οποία η συζήτηση για την αποκέντρωση επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. 

(Κύριο θέμα στην ψηφιακή εφημερίδα "InVeria" - Κυριακή 31 Μαΐου 2026, φύλλο 198)