Πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση της ΕΦΑ Ημαθίας με θέμα "Μνήμες παραδοσιακών κοσμημάτων και δρώμενων του Δωδεκαημέρου"

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026

«Μνήμες παραδοσιακών κοσμημάτων και δρώμενων του Δωδεκαημέρου» στο Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας

Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, η δράση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας «Μνήμες παραδοσιακών κοσμημάτων και δρώμενων του Δωδεκαημέρου», προσελκύοντας μεγάλο αριθμό επισκεπτών.

Ασημένια κοσμήματα και φυλαχτά, καπεταναίοι και κουδουνοφόροι, παραδοσιακές φορεσιές και αρχειακές φωτογραφίες αποτέλεσαν την αφετηρία μιας εκδήλωσης αφιερωμένης όχι μόνο στα αντικείμενα του παρελθόντος, αλλά κυρίως στις ιστορίες, στις δοξασίες και στις μνήμες που συνδέονται με αυτά και συμβάλλουν στη διατήρηση της σημασίας τους στο παρόν.

Την εκδήλωση προλόγισε η Γεωργία Στρατούλη, Δρ Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, η οποία, με αφορμή το φετινό θέμα των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, «Μνημεία σε κίνδυνο», αναφέρθηκε στη σημασία της διαφύλαξης όχι μόνο των κινητών αντικειμένων και των μνημείων, αλλά και των γνώσεων, των τεχνικών, των αφηγήσεων και των εθίμων που συνδέονται με αυτά. Η μετάδοση αυτής της γνώσης στις επόμενες γενιές, επισήμανε, αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε η πολιτιστική κληρονομιά να παραμένει ζωντανή και να εξακολουθεί να αποκτά νόημα στο παρόν και στο μέλλον.

Στη συνέχεια, ο ενδυματολόγος και σκηνογράφος Χρήστος Μπρούφας οδήγησε το κοινό σε μια διαδρομή στον κόσμο της παραδοσιακής ενδυμασίας και του κοσμήματος της Βόρειας Ελλάδας. Αντλώντας από την πολυετή έρευνά του, από προφορικές μαρτυρίες και από πλούσιο φωτογραφικό υλικό, μίλησε για τα εργαστήρια και τους τεχνίτες της αργυροχρυσοχοΐας, τα χαϊμαλιά, τα κιουστέκια και άλλα ασημένια εξαρτήματα, αλλά και για τις δοξασίες και τις προστατευτικές λειτουργίες που συνδέθηκαν με αυτά.

Από το κόσμημα, η αφήγηση πέρασε στις μορφές που το φόρεσαν και στις διαφορετικές σημασίες που αυτό απέκτησε: στους φουστανελάδες, στους κλεφταρματολούς και στους «καπεταναίους», στις μεταμφιέσεις και στις φωτογραφικές αναπαραστάσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη κριτικής ανάγνωσης των παλαιών φωτογραφιών, καθώς αυτό που αποτυπώνεται σε μια εικόνα δεν αποτελεί πάντοτε πιστή αντανάκλαση της καθημερινής ενδυμασιακής πραγματικότητας.

Η διαδρομή έφτασε στα δρώμενα του Δωδεκαημέρου και της Αποκριάς: στους φουστανελάδες «καπεταναίους», στους ζωόμορφους κουδουνοφόρους, στα ρουγκάτσια, στα λιγουτσιάρια, στα ισκινάρια και στους αράπηδες, στις μεταμορφώσεις τους μέσα στον χρόνο και στις τοπικές εκδοχές τους, με ιδιαίτερη αναφορά στη Βέροια και τη Νάουσα.

Οι μορφές αυτές δεν έμειναν μόνο στις φωτογραφίες και στην αφήγηση. Ένας καπεταναίος και ένας κουδουνοφόρος απέκτησαν οπτική παρουσία στον χώρο μέσα από δύο εκθεσιακά ομοιώματα, τα οποία παραχώρησε για τις ανάγκες της δράσης το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης, επιτρέποντας στους επισκέπτες να παρατηρήσουν από κοντά στοιχεία των ενδυμασιών και των μεταμφιέσεων.

Παράλληλα, αρχειακές φωτογραφίες του Συλλόγου Βλάχων Βέροιας έφεραν στον χώρο πρόσωπα και στιγμές της τοπικής κοινωνικής ζωής, συνδέοντας όσα παρουσιάζονταν στην ομιλία με τη μνήμη της ίδιας της κοινότητας.

Μετά την ολοκλήρωση της ομιλίας, τρεις νεαρές συμμετέχουσες φόρεσαν παραδοσιακές ενδυμασίες, τις οποίες ο Χρήστος Μπρούφας παρουσίασε στο κοινό, εξηγώντας τα επιμέρους στοιχεία και τα κοσμήματά τους, καθώς και τις διαφοροποιήσεις που παρουσίαζε η γυναικεία ενδυμασία ανάλογα με την ηλικία και τη φάση της ζωής. Η παρουσίαση έδωσε αφορμή για μια ζωντανή συζήτηση με το κοινό, με ερωτήσεις, παρατηρήσεις και ανταλλαγή γνώσεων γύρω από τις φορεσιές, τα κοσμήματα, τις τοπικές παραδόσεις και τις μεταβολές τους στον χρόνο.

Η συζήτηση συνεχίστηκε και μετά την παρουσίαση, με τον Σύλλογο Βλάχων Βέροιας να προσφέρει στους παρευρισκόμενους λουκούμι, στραγάλι, γράπα και λικέρ κράνο. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ερωτήσεις, ανταλλαγή απόψεων και συζητήσεις γύρω από τις παραδοσιακές ενδυμασίες, τα κοσμήματα και τα έθιμα που παρουσιάστηκαν.

Ο Χρήστος Μπρούφας είναι ενδυματολόγος και σκηνογράφος με μακρά καλλιτεχνική, ερευνητική και διδακτική διαδρομή. Έχει συνεργαστεί με την ομάδα του Θόδωρου Αγγελόπουλου, με κρατικές σκηνές, θεατρικές ομάδες και την κρατική τηλεόραση, ενώ διδάσκει στη Δραματική Σχολή του ΚΘΒΕ. Επί δεκαετίες ερευνά την ελληνική παραδοσιακή ενδυμασία και είναι ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Ενδυμασιολογικής Εταιρείας.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας ευχαριστεί θερμά τον Χρήστο Μπρούφα για την παρουσίαση και τη συμβολή του στη δράση, το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης για την παραχώρηση των δύο εκθεσιακών ομοιωμάτων και τον Σύλλογο Βλάχων Βέροιας για τη συνεργασία, το αρχειακό φωτογραφικό υλικό και το κέρασμα. Ευχαριστεί επίσης τις τρεις συμμετέχουσες που φόρεσαν τις παραδοσιακές ενδυμασίες και, βέβαια, το κοινό που παρακολούθησε με ενδιαφέρον και συνέβαλε με τις ερωτήσεις και τις παρατηρήσεις του στη συζήτηση.

Διοργάνωση:

Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας

Σε συνεργασία με το Λαογραφικό & Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης και τον Σύλλογο Βλάχων Βέροιας